Zanurzanie się w czerwieni i oddychanie bielą

Marta Smolińska

Jak zauważa Maria Rzepińska, w rozważaniach estetyków i psychologów w kwestii barw, „powraca często pytanie, czy kolor pojedynczy odczuwany jest przez nas jako wartość autonomiczna estetycznie czy też do przeżycia estetycznego konieczna jest jego konkretyzacja, ‚wcielenie’ w materię i włączenie w strukturę pewnego układu”1. W pracach Krzysztofa Gliszczyńskiego, prezentowanych w ramach wystawy „Iosis et leucosis, czyli czerwienienie i bielenie”, czerwień zostaje skonkretyzowana, wcielona w materię i włączona w strukturę układu, w którym eksplorowane i dynamizowane są najrozmaitsze jej właściwości. Barwa ta, obok żółtego i niebieskiego, wchodząca w skład triady podstawowych kolorów malarstwa, zyskuje w pracach autora „Mitologii czerwieni” nowe, indywidualne, lecz nie do końca autonomiczne życie – ściśle wiąże się bowiem z kontekstami, w których się pojawia, z rodzajami materii, w które się wciela i dzięki którym poddaje się konkretyzacji. W każdym obrazie, rysunku, obiekcie trzeba doznać jej od początku, pozostając wciąż niedoświadczonym fenomenologiem barwy, który odbiera tętno czerwieni całym sobą.

Czerwień, od wieków obciążona przebogatą tradycją symboliczną, dla Gliszczyńskiego staje się żywiołem, zapraszającym do odkrywania go na nowo; zarówno ze świadomością historii czerwieni, jak i zapominaniem tej historii, by zobaczyć ją zupełnie „na świeżo”, uruchomić jej potencjał jakby od zera. Artysta, wykraczając poza płaszczyznę obrazu oraz poszerzając spectrum malarstwa o obiekty i filmy, stwarza tej wyjątkowej barwie szczególne możliwości zaistnienia i działania – nie tylko na powierzchni płótna, lecz również w formach przestrzennych. Czerwień może być więc tożsama z linią rysunków, pełną ekspresji, stanowiącą zapis malarskich gestów, znaczących ślady na białym tle, ale może także wystąpić jako materia dopełniona woskiem i „zatapiająca” książki, czyniąc z nich osobliwe przedmioty, pozbawione swej pierwotnej funkcji i zdekontekstualizowane.

Więcej w pliku PDF: Zanurzanie się w czerwieni i oddychanie bielą

1 Maria Rzepińska, Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego, t. 1, Warszawa 1989, s. 23.